Nieznana szkoła z lat 40. i 50. XX wieku w Świdnicy ▪ Krzysztof Królik

Wszystko zaczęło się od nabycia na początku 2025 roku zdjęcia tableau o wymiarach 22,7 na 16,7 cm. Jak się szybko okazało, oryginał, czyli pełnowymiarowa ręcznie malowana tablica o wymiarach 104 cm na 77 cm z powklejanymi zdjęciami, jest w zbiorach Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy.

Układ i zawartość tableau są dość typowe dla tego rodzaju tablic prezentujących kadrę oraz absolwentów szkół zawodowych z tamtego okresu. W nagłówku widnieje napis: „Ministerstwo Budownictwa XXII Ośrodek Szkolenia Zawodowego”. W górnej części umieszczono fotografie 23 wykładowców, natomiast pozostałą przestrzeń zajmują portrety absolwentów dwóch roczników liczących po 50 osób: 1947 i 1949. Całość zamyka szeroki podpis: „Absolwenci Państwowej Średniej Szkoły Rzemiosł Budowlanych w Świdnicy”, podkreślający reprezentacyjny charakter tablicy.

Zebranie jakichkolwiek informacji o tej szkole okazało się wyjątkowo trudne. Nie wspomina o niej ani kronika „Świdnica 1945-1975” autorstwa Franciszka Jarzyny, ani ówczesne „Wiadomości Świdnickie”. Również w archiwum Kuratorium Oświaty w Legnicy, obejmującym dawne województwo wrocławskie, nie zachowały się żadne dokumenty dotyczące tej placówki. Nawet rozmowa z pionierem Ziemi Świdnickiej, panem Stanisławem Kotełką, który przybył do miasta około 1946 roku i przez lata zajmował się jego historią, nie przyniosła żadnych wskazówek – szkoły tej nie pamiętał. Przełom nastąpił dopiero wtedy, gdy sięgnąłem do Spisu Telefonów Wrocławskiego Okręgu Poczty i Telekomunikacji na rok 1950, który po raz pierwszy pozwolił ustalić jej lokalizację.

Na stronie 82, pod numerem telefonu 28 15, widnieje wpis dotyczący „Państwowego XXII Ośrodka Szkolenia Zawodowego Ministerstwa Budownictwa”, zlokalizowanego przy ulicy Sprzymierzeńców 1 – czyli w miejscu, gdzie do marca 2026 roku funkcjonował Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich. Potwierdzenie tej informacji znajduje się także w artykule Lucjana Momota opublikowanym w Roczniku Świdnickim z 2000 roku (strony 108-109). Autor pisze:

Latem 1954 r. PSdN przeniesiono na ul. Sprzymierzeńców 1 (siedziba do dzisiaj), t.j. do obiektów po niemieckim poprawczaku, w latach 1947-1954 zajmowanych przez nieistniejącą już dzisiaj Państwową Średnią Szkołę Rzemiosł Budowlanych”.

Dalej na strony 110 czytamy:

Gdy w 1954 r. PSdN zajmowało gmach główny, piekarnię i barak po „budowlance” przy ul. Sprzymierzeńców 1 Zakład Poprawczy wszedł w posiadanie czterech baraków warsztatowych, drewnianego kościoła, który za czasów Państwowej Średniej Szkoły Rzemiosł Budowlanych był halą sportową dla szkoły i m.in. klubu sportowego „Polonia”, a za czasów poprawczaka stał się magazynem głównym warsztatów ZP (został rozebrany w 2 połowie lat siedemdziesiątych).

Okazało się również, że pokazany na tableau Władysław Pasek – kierownik pedagogiczny był potem dyrektorem ZP (1958-1967). Jak wspominała Maria Mądry, nauczycielka szkoły zawodowej Pasek miał „swój styl” w prowadzeniu tego rodzaju instytucji. Był poważany i szanowany nie tylko przez pracowników, ale i przez wychowanków. I to nie ze strachu ale z jakiejś „dostojności”, która zeń emanowała. Wychowankowie nigdy przy nim nie palili papierosów. Na jego widok gasili papierosy i wyrażali mu szacunek stojąc z pochyleniem głowy (Rocznik Świdnicki 2000, strona 111).

Grono pedagogiczne Państwowej Średniej Szkoły Rzemiosł Budowlanych w Świdnicy:

Absolwenci z 1947 roku:

Absolwenci z 1949 roku:

Więcej informacji na temat tej szkoły udało się uzyskać z dokumentu, który dotarł do mnie z Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Jest to właściwie preliminarz kosztów w rozbiciu na płace, świadczenia socjalne, pomoce naukowe etc. Podano tam także daty rozpoczęcia i zakończenia 2-letniej średniej szkoły rzemieślniczo-budowlanej i liczbę uczniów. Jedna grupa licząca 12 uczniów rozpoczęła naukę 1 września 1947 roku, a zakończyła 31 sierpnia 1949 roku. Druga grupa składająca się z 70 osób rozpoczęła zajęcia 1 września 1948 roku, a zakończyła 31 sierpnia 1950 roku i wreszcie ostatnia, składająca się z 50 uczniów zainaugurowała naukę 1 stycznia 1948 roku, a zakończyła 31 grudnia 1949 roku.

Przyjęte zobowiązania finansowe na rok 1949 przewidywały dla poszczególnych grup:

1. (120 uczniów) – 8 649 760 zł;
2. (70 uczniów) – 7 956 960 zł;
3. (50 uczniów) – 4 917 240 zł.

Jak wynika z powyższego zestawienia, koszty poniesione w 1949 roku przekraczały 21,5 mln ówczesnych złotych. Musiały to być środki pochodzące z budżetu centralnego (najpewniej Ministerstwa Budownictwa), ponieważ Świdnica nie byłaby w stanie udźwignąć tak dużego obciążenia finansowego. Uczniowie mieli zapewnione zakwaterowanie w internacie oraz wyżywienie, które stanowiło ponad połowę wszystkich kosztów. Można przypuszczać, że uczestnicy szkolenia pochodzili nie tylko z terenu ziemi świdnickiej, lecz także z sąsiednich powiatów, a być może nawet z bardziej odległych miejscowości. Aby lepiej wyobrazić sobie skalę tych nakładów – 21,5 mln zł w 1949 roku – warto pamiętać, że przeciętna pensja robotnika wynosiła wówczas około 700 zł.