Dolnośląska księga adresowa. Informator gospodarczy woj. Wrocławskiego na rok 1959. Świdnica ▪ opracował: Przemysław Tarłowski

Wstęp.

Niniejsze opracowanie stanowi cyfrową wersję fragmentu książki adresowej wydanej w 1959 roku, dotyczącego Świdnicy, i ma charakter wyłącznie historyczny oraz dokumentacyjny. Materiał został opracowany na podstawie archiwalnego źródła drukowanego, które w momencie publikacji było ogólnodostępne.

Zawarte w nim dane (takie jak imiona i nazwiska, nazwy instytucji, adresy oraz numery telefonów) przedstawiają stan faktyczny z końca lat 50. XX wieku i są publikowane w celu zachowania lokalnego dziedzictwa oraz umożliwienia badań nad historią miasta, jego mieszkańców i działalności usługowej. Informacje dotyczące miasta odzwierciedlają stan z roku 1959 i w wielu przypadkach pozostają obecnie nieaktualne.

Należy podkreślić, że w szczególności numery telefonów mają charakter historyczny i nie odpowiadają współczesnemu systemowi numeracji. Publikacja nie ma na celu identyfikowania ani kontaktowania się z osobami wymienionymi w spisie.

Opracowanie zawiera również komentarze i uzupełnienia redakcyjne, wskazujące m.in. zmiany nazw ulic oraz korekty oczywistych błędów występujących w oryginalnym wydaniu. W tekście zachowano oryginalną pisownię, w tym błędy merytoryczne i ortograficzne, które – tam gdzie było to możliwe – zostały skorygowane poprzez dodanie poprawnych informacji w nawiasach kwadratowych. Wykaz przedstawiono w tabeli, a ostatnia kolumna zawiera współczesne nazwy ulic, opracowane według „Zestawienia nazw ulic polskich i parków” autorstwa Wiesława J. Raszkiewicza. Pod zestawieniem zamieszczono dodatkową tabelę objaśniającą użyte skróty oraz przypisy do pozycji wymagających szerszego komentarza lub wyjaśnienia.

Spis nadesłał: Krzysztof Królik.

Opracował: Przemysław Tarłowski.

Świdnica, kwiecień 2026 r.

DOLNOŚLĄSKA KSIĘGA ADRESOWA

INFORMATOR GOSPODARCZY WOJ. WROCŁAWSKIEGO NA ROK 1959

ŚWIDNICA

Powiat świdnicki leży w środkowej części województwa, na południowy zachód od Wrocławia. Miasto Świdnica jest wydzielone z powiatu świdnickiego w osobny powiat miejski.

OBSZAR: miasto Świdnica – 20 km kw., powiat świdnicki – 616 km kw., ludność: miasto Świdnica – 34 tys., powiat świdnicki – 76 tys., gęstość zaludnienia w powiecie świdnickim: 123 osoby/km kw.

Ponadto w powiecie świdnickim są 4 miasta: Jaworzyna Śląska licząca 4,5 tys. mieszkańców, Strzegom – 10 tys., Świebodzice – ponad 14 tys. i Żarów – 5,5 tys. mieszkańców. W 19 gromadach – 96 wsi.

HISTORIA: Po podziale Dolnego Śląska na dzielnice wrocławską, legnicką i głogowską, Świdnica przypadła Wrocławiowi, ale większa część Ziemi Świdnickiej znalazła się pod władzą księcia Bolesława [II] Rogatki legnickiego. Jego syn książę Bolko I [świdnicki] otrzymał około roku 1296 część dzielnicy wrocławskiej ze Świdnicą, Strzegomiem, Ziębicami i Strzelinem, uzyskał również Jawor, stając się następnie założycielem dwóch linii Piastów – świdnicko-jaworskiej i ziębickiej. Piastowie świdnicko-jaworscy odznaczali się wielkim przywiązaniem do polskości i umiłowaniem niezależności. Zarówno książę Bolko I [świdnicki], jak i jego wnuk książę Bolko II [Mały] świdnicki byli najbardziej świadomymi obrońcami niezależności Śląska wobec aneksji Czech. Przeszło 40-letnie rządy księcia Bolka II [Małego] świdnickiego były okresem wielkiej świetności całego księstwa, które dopiero po jego śmierci w roku 1368 przypadło Czechom.

Zanim stała się siedzibą książęcą, co najmniej już od początku XIII wieku była Świdnica grodem kasztelańskim. Powstała na podgrodziu osada targowa otrzymała prawa miejskie przed połową XIII wieku Jeszcze wcześniej wzniesiony został piękny kościół parafialny pod wezwaniem świętych Stanisława i Wacława (podobnie jak katedra wawelska). Silne związki gospodarcze (m.in. słynne piwo świdnickie) i kulturalne (studenci ze Świdnicy w Krakowie) łączyły Świdnicę z Polską przez długie wieki.

Drugi historycznie ważny ośrodek obecnego powiatu świdnickiego to Strzegom, gdzie – podobnie jak w pobliskim Grodźcu Świdnickim (Grodziszcze) – znajdował się już w roku 1155 gród kasztelański. Obok grodu powstał około połowy XII wieku kościół świętego Piotra przy klasztorze Joanitów. Dzisiejsza świątynia z granitu
i bazaltu pochodzi z lat 1380-1410 i jest wspaniałym zabytkiem architektury gotyckiej, jednym
z najpiękniejszych na Dolnym Śląsku.

Wiele zabytkowych obiektów architektury renesansowej i barokowej zachowało się w staromiejskiej dzielnicy Świdnicy. W Strzegomiu godne obejrzenia są zachowane fragmenty dawnych obwarowań miasta.

Podczas ostatniej wojny niedaleko od Strzegomia znajdował się niemiecki obóz koncentracyjny Gross Rosen (obecnie Wielka Rogoźnica)⁽¹⁾.

GOSPODARKA: Z pracy w rolnictwie utrzymuje się w powiecie świdnickim tylko 37,2 procent ogółu ludności, stanowi on bowiem wraz ze Świdnicą okręg znacznie uprzemysłowiony. Sama Świdnica jest ważnym ośrodkiem przemysłu metalurgicznego i precyzyjnego – fabryka wagonów, aparatury precyzyjnej, elektrotechnika motoryzacyjna, fabryka urządzeń przemysłowych (produkcja kompletnych obiektów fabrycznych). W Świebodzicach znajdują się zakłady elektrotechniczne, fabryka urządzeń precyzyjnych, fabryka zegarów. Ponadto w Świebodzicach mieści się jedna z bardziej w kraju znanych fabryk czekolady „Śnieżka”. W Żarowie zakłady chemiczne „Silesia”, Jaroszowie – wielki kombinat przemysłu ceramicznego, w Jaworzynie – zakłady porcelany stołowej. Wielkim bogactwem powiatu świdnickiego są obfite pokłady glin szlachetnych i ogniotrwałych. Trzeba też wspomnieć o przemyśle rolno-spożywczym, m.in. rozwinęło się tutaj cukrownictwo, czemu sprzyjają wysoko urodzajne okoliczne gleby.

Ogółem w mieście Świdnicy i powiecie świdnickim znajdują się 123 zakłady przemysłowe, w tym 86 – przemysłu terenowego. Udział miasta z powiatu w globalnej produkcji województwa wynosi 9,3 procent.

Użytków rolnych w powiecie świdnickim jest blisko 46 tys. ha, w tym około 40 tys. ha gruntów ornych, 691 ha sadów, 3 tys. ha łąk i 2,3 tys. ha pastwisk. PGR-y posiadają przeszło 12 tys. ha, spółdzielnie produkcyjne – 539 ha. Powierzchnia lasów wynosi zaledwie 7,4 tys. ha.

HANDEL. Razem w Świdnicy i powiecie świdnickim – 587 sklepów detalicznych i 71 zakładów gastronomicznych. Rzemiosło prywatne posiada 617 zakładów.

SŁUŻBA ZDROWIA. 2 szpitale z 440 łóżkami, 4 izby porodowe i 11 punktów położniczych, 19 przychodni i 49 poradni lekarskich, 15 żłobków z 900 miejscami, 7 aptek i 10 punktów aptecznych.

OŚWIATA I KULTURA. 86 szkół podstawowych, 5 szkół dla pracujących, 3 licea ogólnokształcące, 13 szkół zawodowych, 33 przedszkola. W 20 bibliotekach publicznych 86 tys. tomów, w 10 kinach 3 tys. miejsc.

Wykaz skrótów.

Przypisy:

1. Błędne tłumaczenie niemieckiej nazwy Gross-Rosen. Od 1945 roku obowiązuje nazwa Rogoźnica; na terenie dawnego obozu działa dziś Muzeum Gross-Rosen.

2. W wykazie nie podano adresu.

3. Nietypowy, dwucyfrowy numer telefonu. Nie udało się potwierdzić jego autentyczności – możliwy błąd.

4. Najpewniej chodzi o ul. Dworcową. Plac Dworcowy w Świdnicy nie istniał; dodatkowe wątpliwości budzi wysoki numer porządkowy.

5. Nietypowy, dwucyfrowy numer telefonu. Nie udało się potwierdzić jego autentyczności – możliwy błąd.

6. Prawdopodobnie chodzi o ul. Wodną, przy której wówczas funkcjonowało targowisko miejskie.

7. Literówka – poprawnie „Targowiska”.

8. W wykazie nie podano adresu.

9. W wykazie nie podano adresu.

10. Błąd ortograficzny – powinno być „SPÓŁDZIELNI”.

11. Błędny adres – ul. Świdnicka w Świdnicy nie istniała.

12. Błędny wpis adresowy dotyczący Wrocławia.

13. Nieścisła nazwa i patron szpitala. W latach 1945–1975 był to Szpital Powiatowy, a w latach 1975–2009 – Szpital Miejski.

14. Najpewniej chodzi o ul. Jagiellońską – ul. Jagiellończyka w Świdnicy nie istniała.

15. W Świdnicy nie istniała ul. Dzierżyńskiego. Być może chodzi o obecną ul. Komunardów, która w latach ok. 1946–1950 nosiła nazwę Ignacego Daszyńskiego, a w latach 1950–1956 – Michała Roli-Żymierskiego.

16. Skrót „S.O.R.” pojawia się przy Państwowych Zakładach Usług Radiotechnicznych; jego znaczenie pozostaje nieustalone.